Thành cổ Diên Khánh

Thành cổ Diên Khánh là một trong những di tích lịch sử, văn hóa đã được Nhà nước xếp hạng, nằm cách Nha Trang 10 km, bên phải quốc lộ 1A. Năm 1793, sau khi Nguyễn Huệ mất, nhà Tây Sơn suy yếu dần. Nguyễn Ánh cùng Võ Tánh và nguyễn Văn Trương đem quân tiến đánh Diên Khánh. Sau khi đẩy lùi được nghĩa quân Tây Sơn, thấy nơi đây là địa bàn chiến lược quan trọng lâu dài, Nguyễn Ánh quyết định xây dựng Diên Khánh thành căn cứ vững chắc, một vành đai phòng ngự kiên cố từ xa.

Thành Diên Khánh là một quần thể kiến trúc quân sự theo kiểu Vauban, một hình mẫu quân sự phổ biến vào thế kỷ 17, 18 ở Châu Âu. Thành chiếm một diện tích khoảng 36.000m2. Trường thành hình lục giác nhưng không đều nhau, dài 2.693m, đắp bằng đất. Trên mỗi cạnh, từơng thành lại chia thành nhiều đoạn nhỏ, uốn lượn, nên các góc thành không nhô hẳn ra mà vẫn đảm bảo quan sát được hai bên. Tường thành cao khoảng 3.5m. Mặt ngoài tường thành gần như dựng đứng, mặt trong có độ thoải và được đắp thành hai bậc, tạo đường vận chuyển thuận lợi ven thành. Bên ngoài thành có hào nước sâu từ 3 đến 5m bao quanh.

Khi xây dựng xong, thành Diên Khánh có 6 cửa ở 6 cạnh tường thành, nay chỉ còn lại 4 cửa: Đông, Tây, Tiến (nam), Hậu (bắc). Năm 1823, cửa Tả và cửa Tây đã bị lấp, tới nay không còn dấu vết gì. Nay chỉ 2 cổng Đông và Tây gần như nguyên vẹn. theo các tư liệu cũ, bên trong thành có nhiều kiến trúc độc đáo như hoàng cung, cột cờ, dinh tuần vũ, dinh án sát, nhà kho. Khi xây xong, thành Diên Khánh do hoàng tử Cảnh và bá Đa Lộc chỉ huy trấn giữ. Thành Diên Khánh cũng có thời kỳ trở thành tổng hành dinh của nghĩa quân Cần Vương – Khánh Hòa tronng hững ngày đầu chống Pháp.

(Nguồn: Sách hướng dẫn du lịch Việt Nam)